همانطور که شناخت قطعات یک خودرو قبل از رانندگی اهمیت حیاتی دارد، آشنایی با اجزای پیپ هم برای هر فردی که قصد ورود به این دنیای شگفتانگیز را دارد، یک ضرورت غیرقابل انکار است. آناتومی پیپ در نگاه اول بسیار ساده به نظر میرسد، اما هر بخش از آن وظیفهای منحصربهفرد و پیچیده بر عهده دارد که مستقیماً روی کیفیت اسموک و طعم توتون تأثیر میگذارد.
در این مقاله جامع، با تکیه بر علم روز و سنت دیرینه پیپسازی، سفری خواهیم داشت به درون این ابزار کهن و جذاب؛ از تنوع شگفتانگیز انواع پیپ گرفته تا دقیقترین جزئیات فنی یک پیپ اصل و پیپ چوبی با کیفیت را مورد بررسی قرار خواهیم داد. همچنین با ماسترو رحیمی، پدر پیپ ایران و یکی از برترین سازندگان پیپ دست ساز در کشور آشنا خواهیم شد.
بخش اول: انواع پیپ – تنوعی در فرم و عملکرد
پیش از آنکه به سراغ آناتومی پیپ برویم، بد نیست نگاهی کلی به تنوع موجود در دنیای این ابزار جذاب داشته باشیم. انواع پیپ از نظر جنس، شکل و کاربرد در دستههای مختلفی طبقهبندی میشوند:
-
پیپ های چوبی: محبوبترین و رایجترین نوع پیپ در سراسر جهان. جنس آنها معمولاً از چوب بریر، گردو، زیتون و گیلاس است.
-
پیپ مرشام (Meerschaum): ساختهشده از مادهای معدنی به نام سپیولیت (مشابه کف دریا). این پیپها بسیار سبک بوده و به مرور زمان با دود گرفتن تغییر رنگ میدهند.
پیپ گورد کالاباش با آتشگاه مرشام دست ساز
-
پیپ کلاباش (Calabash): ساختهشده از کدو تنبل مخصوص و معروف به پیپ شرلوک هولمز!این پیپها ساختار منحصربهفردی دارند که دود را خنکتر و خشکتر میکنند.
-
پیپ ذرت (Corncob): ارزانقیمت و مناسب مبتدیان. وزن سبک و عمر کوتاهی دارند.
پیپ ذرت یا همان کورن کاب Corn cob pipes
-
پیپ سفالی (Clay): قدیمیترین نوع شناختهشده، اما بسیار شکننده و گرم شونده.
شکل ظاهری انواع پیپ هم از تنوع بالایی برخوردار است و بر خلاف باور عمومی مردم، شیپها (قیافه) پیپها دارای استاندارد خاصی هستند و سازندگان پیپ از این استانداردها تخطی نمیکنند. از جمله معروفترین فرمهای کلاسیک پیپ میتوان به مدلهای بیلیارد (Billiard)، دوبلین (Dublin)، بولداگ (Bulldog)، اپل (Apple) و چرچواردن (Churchwarden) اشاره کرد که هرکدام طرفداران خاص خود را در سراسر جهان دارند.
اما در این میان، بدون شک سلطان بیمنازع دنیای پیپ، پیپ چوبی ساختهشده از چوب برایر (Briar) است که حدود ۱۵۰ سال است بر تولید پیپ تسلط داشته و ما در این مقاله نیز تمرکز اصلی خود را بر آناتومی پیپهای چوب برایر خواهیم گذاشت.
بخش دوم: آناتومی پیپ – از نوک تا انتها
حال میرسیم به اصل مطلب؛ آناتومی پیپ (Pipe Anatomy) معمولاً به دو بخش اصلی تقسیم میشود: Stummel (بدنه چوبی بالایی و میانی پیپ) و Stem (بخش دهانی که با لمس لبها و دندان حس میشود). اما اگر بخواهیم دقیقتر پیش برویم، اجزای پیپ شامل موارد زیر است:
۱. چمبر (Chamber) – آتشگاه و قلب تپنده پیپ
چمبر یا همان کاسه پیپ یا آتشگاه، اصلیترین بخش در آناتومی پیپ است. طرز کار آن ساده است: توتون در این حفره گذاشته شده و آتش میگیرد. عمق و قطر حفره (Chamber) باید به گونهای طراحی شود که جریان هوای کافی برای سوختن یکنواخت توتون فراهم گردد. و جنس آن هم معمولا از متریال بریر ساخته می شود که به علت مقاومت حرارتی و جذب رطوبت بهترین گزینه برای ساخت آتشگاه است. که در بخشهای بعدی به طور مفصل در مورد بریر صحبت خواهیم کرد.
۲. ریم (Rim / Head) – لبه یا دهانه
سطح تخت بالای کاسه است که لبه آتشگاه را تشکیل میدهد. Rim معمولاً با فشردن مستقیم توتون در حین پرکردن کاسه با فشار انگشت شست یا ابزار مخصوص (تمپر) سر و کار دارد. Rim های زاویه دار یا محدب که دارای برجستگی هستند نیز کمیاب هستند و طراحی ظریف خاصی دارند.
۳. هیل (Heel) – پاشنه پیپ
به بخش پایین بدنه چوبی (Stummel) اطلاق میشود. از نظر بصری، ضخامت هیل و نحوه انتقال آن به کف صاف پیپ، یکی از معیارهای مهم تعیین سبک پیپسازی است.
۴. فوت (Foot) – کف یا زیر پیپ
سطح تماس پیپ با زمینِ میز یا هرجای دیگر است. در طراحیهای کلاسیک، درست مانند یک بنای معماری، خطوط زیر پیپ بسیار مهم هستند و یک تختِ عریض و صاف از نشانههای یک پیپ با طراحی اصولی است.
۵. شنک (Shank) – بخش اتصال
شِنک در آناتومی پیپ بخش میانی است که وظیفه اتصال کاسه اصلی (Chamber) به دهنی (Stem) را بر عهده دارد. به زبان ساده، دود پس از آتش گرفتن توتون در چمبر، وارد این راهرو میشود تا به سمت استم هدایت شود. طول و ضخامت شِنک تأثیر مستقیمی بر دمای دود دارد؛ هرچه پیپ شِنک بلندتری داشته باشد، مسیر خنکشدن دود طولانیتر است. ساختار داخلی شِنک در بسیاری از پیپ ها برای قرارگیری فیلترهای ۹ میلیمتری حفرهای دارد. توضیحات فیلترها را در بخش آخر این مقاله مطالعه کنید.
۶. تنون (Tenon) – زبانه اتصال
تِنون زبانه باریکی است که در انتهای دهنی (در بخشی که داخل شنک فرو میرود) قرار دارد. این بخش مفصلی است که دو جز اصلی بدنه (Stummel) و دهنی (Stem) را به یکدیگر متصل نگه میدارد. تِنون معمولاً از جنس دلفین، نایلون، تفلون یا فلز ساخته میشود که امروزه به صورت استاندارد در تمام دنیا استفاده میشود.
۷. استم (Stem) – دهانی پیپ
بخشی از دهنی که شما در دهان خود قرار میدهید تا از آن دود دریافت کنید. استمها معمولاً از جنس اکریلیک یا وولکانیت (ایبونیت) ساخته میشوند. وولکانیت که همان لاستیک سخت شده است، نرمتر بوده و برای نگهداشتن با دندان راحتتر است اما در طولانی مدت بر اثر مجاورت با هوا و اشعه فرابنفش اکسید میشود و رنگ کهربایی به خود میگیرد. اکریلیک سختتر و براقتر است و اکسید نمیشود و البته در دهان احساس سنگینی بیشتری ایجاد میکند.
ادامه مقاله در ماسترو شاپ
منبع: [اجزای مختلف پیپ]
